
Plac zabaw
Odrobina historii
- Ogrody jordanowskie -ogrody dra Henryka Jordana
- Ideą ich powstania było: wychowanie dzieci i młodzieży poprzez sport uprawiany w specjalnie dla tego celu zakładanych i urządzanych ogrodach (parkach), z równoczesnym włączaniem do programu ćwiczeń sportowych (gimnastycznych) także bogatych wątków patriotycznych. Wzorcowym parkiem tego typu stał się istniejący i działający do dzisiaj krakowski „Miejski Park dr Jordana” założony po 1888 r., na powierzchni ok. 22ha.
- Ogrody Raua (od 1899) -ogródki dziecięce (zakładane na wzór ogrodów jordanowskich) obok gier, zabaw i wychowania fizycznego organizowano również dożywianie, kąpiele i opiekę lekarska. Ogródki prowadzone przez rozmaite instytucje, pod mecenatem przemysłowca Raua.
- W 1904 roku istniało już 14 ogródków zabaw dziecięcych. W 1928 roku założono pierwszy w stolicy 2 hektarowy ogród jordanowski. W niedługim czasie powstaje Warszawskie Towarzystwo Ogrodów Jordanowskich, które w ciągu 5 lat organizuje w różnych punktach stolicy 9 placówek o powierzchni od 1,5-2 hektarów każdy oraz publikuje jedną z pierwszych książek o Urządzaniu Ogrodów Jordanowskich (Wysoczański 1975).
- Burzliwy rozwój ogrodów jordanowskich w Polsce obserwuje się w czasach międzywojennych. Powstają one w każdym większym mieście Rzeczpospolitej. W latach 30-tych jest ich już prawie 100. Jednak do dzisiejszych czasów zachowało się ich bardzo niewiele.
- Dr H. Jordan zaplanował ogrody, a nie place zabaw. Różnica, nie dotyczy tylko nazwy, ponieważ w ogrodzie wśród drzew, krzewów i kwiatów można dzieciom stworzyć właściwe warunki do uprawiania zajęć sportowych i zabawy oraz nauki na świeżym powietrzu.
Dopiero w latach 60-tych i 70-tych wraz z gwałtownym rozwojem budownictwa mieszkaniowego zapomniano o ogrodach jordanowskich, zaczęto w osiedlach budować place gier i zabaw i rzeczywiście były to place w sensie dosłownym (Kosmala 2003). Cechowały się one niewielką powierzchnią o betonowej lub asfaltowej nawierzchni z kilkoma urządzeniami z metalu lub drewna. Wyposażenie oraz konstrukcja urządzeń niejednokrotnie powtarzane były na wszystkich osiedlach zgodnie tendencjami oraz wymogami wówczas panującymi, były to huśtawki, zjeżdżalnie, ważki, karuzele, drabinki oraz piaskownice.
Ogólnie rzecz biorąc place zabaw oraz wyposażenie miało być solidnie zrobione odporne na warunki atmosferyczne oraz wandalizm i przetrwać wiele lat. Dzisiaj wiemy, że urządzenia powinno się wymieniać, co kilka lat a nie stawiać na “wieki”. Roślinność, jeśli już występowała to tylko na obrzeżu, była dla dzieci nie dostępna, a jej dotykanie a tym bardziej zbieranie owoców i liści oraz zrywanie pędów było surowo zabronione.
Obecnie w dalszym ciągu usuwa się urządzenia stare i niebezpieczne pozostałe z lat 80-tych powstają nowe place zabaw lub modernizuje się już istniejące. Coraz częściej projektanci oraz producenci urządzeń rekreacyjnych zaczynają się zastanawiać jak zaspokoić potrzeby dzieci, aby bawiły się tak jak lubią, a nie tak jak pragną tego dorośli, oraz jak przyciągnąć młodzież w czasach tak wysoko rozwiniętej techniki.
W przypadku młodszych użytkowników analizowane są rysunki, na których dzieci przedstawiają place zabaw we własnym wyobrażeniu. Okazuje się, że większość tych dzieci za wymarzony teren do zabawy uważa plac o naturalnym podłożu, otwartym krajobrazie nierzadko zróżnicowanej rzeźbie z dużym udziałem roślinności. Szczególną uwagę przywiązują do drzew, oczywiście stanowią one element zabawowy a nie dekoracyjny. Dzieci bujają się na gałęziach, budują domki na drzewach, wznoszą z gałęzi szałasy, chowają się za pniami a nawet czytają książki. Ważnym elementem jest również trawa będąca powierzchnią o wielu funkcjach oraz kwiaty, które zachwycają barwą, delikatnością płatków oraz zapachem. Na rysunkach istnieją także zwierzęta, z którymi dziećmi bawią się, głaszczą je i karmią (Hart 1995).
Analiza tych rysunków dowodzi, że dzieci widzą swoje miejsce do zabawy inaczej niż projektanci, czasami trochę piasku, błota, drzew, krzewów oraz otwartej przestrzeni daje dzieciom równie dużo radości!Nie tak jak uporządkowany przez dorosłych plac.
Odmiennie widzą ogrody zabaw dzieci starsze oraz młodzież. Rozwój techniki sprawił, że młodzież coraz częściej siedzi przed komputerami grają w gry i korzystają z Internetu. Prowadzą także w większości tryb siedzący, mało przebywają na powietrzu i nie uprawiają sportów. Dlatego współczesne wyposażenie jest coraz bardziej ekstremalne -wywołujące podekscytowanie oraz silne wrażenia. Dzieci szukają emocji zupełnie jak grach komputerowych, dlatego powstają urządzenia ekstremalne i trójwymiarowe.
Analizując wyposażenie placów zabaw na przestrzeni ostatnich lat należy stwierdzić, że urządzanie i projektowanie placów i ogrodów zabaw dostosowane jest wyłącznie do użytkownika i jego wymogów, które ciągle się zmieniają.
Projektowanie ogrodów gier i zabaw dla dzieci
Są to głównie tereny zieleni towarzyszącej obiektom dziecięcym.
OGRODY DZIECIĘCE są to wydzielone tereny zieleni, zagospodarowane i wyposażone w odpowiednie urządzenia, przeznaczone, do codziennego wypoczynku i zabawy dzieci.
Do grupy ogrodów dziecięcych zaliczamy:
— place gier i zabaw dla dzieci,
— ogrody przy żłobkach (dziecińcach),
— ogrody przy przedszkolach.
— ogrody jordanowskie,
— ogrody przy szkołach (podstawowych, zawodowych, licealnych, specjalnych),
— ośrodki wczasów świątecznych,
— ośrodki półkolonijne.
Celem ogrodów dziecięcych jest stworzenie warunków sprzyjających prawidłowemu rozwojowi fizycznemu i psychicznemu dzieci przez zapewnienie im całkowitej swobody i bezpieczeństwa codziennego wypoczynku, zabawy i odprężenia w otoczeniu zdrowym i estetycznym.
Ogrody dziecięce są ściśle związane z zespołami jednostek mieszkaniowych i powinny być sytuowane na terenie tych jednostek, w wyjątkowo korzystnych sytuacjach mogą być lokalizowane przy ciągach pieszych.
Założenia projektowe:
Teren przeznaczony dla omawianych ogrodów powinien być:
¡Nasłoneczniony i usytuowany w pasach zieleni publicznej lub też na granicy tych pasów, zagajników czy lasów.
¡Znacznie oddalony od dużych arterii komunikacyjnych i nie może być narażony na hałas, zadymienie, kurz i nieprzyjemne zapachy.
Dojście dzieci do tych ogrodów nie może przecinać arterii komunikacyjnej i powinno zamykać się w granicach 500—1000 m.
Wszystkie tereny przeznaczone dla dzieci powinny być ogrodzone, w celu uniemożliwienia przejazdu przez ten teren oraz uniknięcia wybiegania dzieci na ulicę. Rolę ogrodzenia w zależności od sytuacji mogą pełnić: żywopłoty, murki, płotki oraz ogrodzenia z siatki.
¡Gleby w tych ogrodach powinny być dobre, suche i przepuszczalne.
¡Istniejący starodrzew i ciekawe ukształtowanie terenu są bardzo wskazane, powinny również istnieć dobre możliwości doprowadzenia wody i założenia kanalizacji.
Program ogrodów dziecięcych należy tak kształtować, aby wpływał na rozwój i sprawność fizyczną rozwijał inicjatywę, fantazję, różne zainteresowania artystyczne (śpiew, muzyka, rysunek) oraz uczył dzieci zbiorowego współżycia.
Zieleń na terenach ogrodów pełni rolę ochronną, izolacyjną, estetyczną, uczy i wychowuje, ale musi również zapewniać możliwość zabawy na trawnikach wśród drzew. Utrzymanie warunków półcienia jest bardzo wskazane, szczególnie w miejscach przeznaczonych dla najmniejszych dzieci. Stosowany materiał roślinny musi być wytrzymały na złamania, łatwo się regenerować i nie może zawierać roślin kłujących, parzących i trujących.
Drogi i place powinny mieć nawierzchnię ziemną, piaskową, wiórową lub elastyczną. Nie wolno stosować nawierzchni z płyt kamiennych, betonowych lub też o nawierzchniach żwirowych i żużlowych, gdyż przy możliwości częstych upadków narażają dzieci na poważne skaleczenia i wypadki.